Ontwerpgebied Governance
Architectuurkaders[bewerken]
Om ketensamenwerking en gegevensuitwisseling in het onderwijsdomein te ondersteunen, biedt de ROSA een samenhangend stelsel van architectuurkaders vanuit verschillende invalshoeken:
- Drivers en doelen – beschrijven maatschappelijke en onderwijsspecifieke ontwikkelingen en benoemen de doelen waaraan ketensamenwerkingen bijdragen.
- Architectuurprincipes – formuleren algemene richtlijnen die richting geven aan de inrichting en ontwikkeling van informatiesystemen binnen het onderwijsdomein.
- Ontwerpgebieden en ontwerpprincipes – groeperen principes per architectuuronderwerp en bieden richting voor het aanpakken van specifieke architectuurvraagstukken.
- Ontwerpkaders bij scenario’s – vertalen ontwerpprincipes naar concrete richtlijnen voor de inrichting binnen ketensamenwerkingen en andere toepassingen.
Inleiding[bewerken]
Het ontwerpgebied Governance omvat ontwerpkaders gericht op de governance van ketenafspraken en -voorzieningen.
Model[bewerken]
Ontwerpprincipes governance[bewerken]
| Naam | Stelling | Rationale | Implicaties |
|---|---|---|---|
| Afsprakenstelsels hebben een modulair karakter | |||
| Afsprakenstelsels hebben een open karakter | |||
| Alle belangen worden afgewogen | Alle belangen worden afgewogen | Rekening houden met de belanghebbenden en hun belangen. | Het is bekend wie de belanghebbenden zijn en wat hun belangen zijn. |
| Efficiënte stelselinrichting | Het stelsel is zo efficiënt mogelijk ingericht. | ||
| Projectresultaten bestendigd in beheerorganisatie | Projectresultaten bestendigd in beheerorganisatie | Projecten zijn eindig | Beheer en doorontwikkeling moet worden belegd over de einddatum van een project heen. |
| Structuur en organisatie zijn congruent | Structuur en organisatie zijn congruent | "Conway's law" | Congruentie van de governance-structuur met de architectuur van de ketenafspraak |
Ontwerpkaders governance[bewerken]
| Naam | Stelling | Rationale | Implicaties |
|---|---|---|---|
| Accreditatie | Binnen het afsprakenstelsel is er een aparte rol voor het beheer van de afspraak en het toelaten (accrediteren) van deelnemers die de digitale identiteitsinfrastructuur realiseren. | Hiermee wordt een uniforme kwaliteit van de digitale identiteiten binnen het vertrouwensraamwerk geborgd. | |
| Alle belangen in kaart | Het is duidelijk welke belanghebbenden bij de ketenafspraak betrokken zijn, en wat hun belangen zijn. | Voor de besluitvorming rondom een ketenafspraak is noodzakelijk dat alle belangen worden afgewogen. | Er wordt, bijvoorbeeld middels een stakeholderanalyse, vastgelegd welke belanghebbenden de ketenafspraak kent en wat hun belangen zijn. Belangen kunnen verder geduid worden, bijvoorbeeld aan de hand van het RACI-model. |
| Betrokken belanghebbenden | Voor alle belanghebbenden is vastgesteld hoe zij betrokken kunnen zijn bij beheer en (door)ontwikkeling van (de voor hen relevante onderdelen van) de ketenafspraak. | Voor de besluitvorming rondom een ketenafspraak is noodzakelijk dat de juiste belanghebbenden op het juiste moment worden betrokken. | Inrichten van overleg- en governancestructuren, wijzigingsprocessen, et cetera |
| Bewaak relaties met andere afspraken | Het is bekend welke gerelateerde ketenafspraken er zijn en hoe afstemming met die gerelateerde ketenafspraken is georganiseerd. | Veel ketenafspraken kennen onderlinge afhankelijkheden. Dat betekent dat wijzigingen in de ene afspraak implicaties kunnen hebben voor de andere. | Er is structurele aandacht voor afhankelijkheden, waarbij actief gezocht wordt naar bestaande afspraken die voor de ketenafspraak benodigde randvoorwaarden invullen. Partijen zorgen dat ontwikkelingen rondom ketenafspraken tijdig in de keten bekend zijn. Afhankelijkheden zijn traceerbaar, wijzigingen worden gesignaleerd en hun implicaties doorgevoerd. Zo nodig vindt structureel overleg plaats. |
| Deelname op basis van gelijkwaardigheid | In het afsprakenstelsel interacteren natuurlijke personen (dienstafnemer) en rechtspersonen (dienstaanbieder) op basis van gelijkwaardigheid. Partijen betrokken bij een uitwisseling kunnen elkaars identiteiten verifiëren. | ||
| Elke stap voegt waarde toe | Elke stap in de keten voegt waarde toe. | De routes in de keten (ketens van processtappen) kennen geen onnodige stappen. Dit beperkt operationele kosten en vermindert complexiteit. | Ook bij aanpassingen van de keten wordt hierop toegezien. |
| Gebruik toepassingspatronen | Een afsprakenstelsel past één of meerdere toepassingspatronen toe. | Binnen een toepassingspatroon wordt in een privacy-protocol beschreven hoe invulling wordt gegeven aan de IBP kaders, waaronder transparantie, verantwoording en rechten betrokkene . | |
| Geclusterde belanghebbenden | Voor iedere belanghebbende is in beeld op welk onderdeel en/of niveau van de ketenafspraak zij welk belang hebben. | Verschillende onderdelen en/of niveaus van een ketenafspraak kennen mogelijk verschillende (groepen van) belanghebbenden. Voor de besluitvorming rondom een ketenafspraak is noodzakelijk dat de juiste belanghebbenden voor het juiste onderdeel worden betrokken. | Belanghebbenden worden geclusterd op basis van de onderdelen van de ketenafspraak waar zij belang in hebben. Ketenafspraken zijn zo gesegmenteerd dat clustering van belangen en belanghebbenden op het juiste niveau mogelijk is. |
| Geen drempels opwerpen | Deelnemers in het stelsel werpen geen drempels op voor de uitvoering van ketenprocessen door andere deelnemers. | Spelers mogen hun positie (in de markt of in de keten) niet gebruiken om te bepalen of spelers tot de keten kunnen toetreden, of hoe andere spelers in de keten moeten functioneren. | |
| Geen onderscheid naar aanbieder | De processen in het stelsel c.q. de keten maken geen onderscheid naar aanbieder. | Elke speler die voldoet aan de criteria van het afsprakenstelsel kan toetreden tot het stelsel. | Na toetreding is er géén onderscheid tussen de deelnemers in het stelsel. (Overigens kunnen voor verschillende processen en rollen wel verschillende eisen gelden.) |
| Hanteer generieke componenten | Ketenpartijen maken zo veel mogelijk gebruik van generieke componenten in het afsprakenstelsel (volgens het pas-toe-of-leg-uit-beginsel). | Om operationele kosten zo veel mogelijk te beperken en de complexiteit te verminderen maken ketenpartijen zo veel mogelijk gebruik van de in de keten beschikbare bouwstenen en functies. | Ook bij aanpassingen van de keten wordt hierop toegezien. |
| Lage toetredingsdrempel | De drempel voor toetreding is zo laag mogelijk | Om keuzevrijheid mogelijk te maken is een pluriform landschap van aanbieders nodig. Een ketensamenwerking werpt daarom geen onnodige toetredingsdrempels op, zodat (aansluit)kosten voor individuele partijen worden beperkt. | Het gebruik van bijvoorbeeld open standaarden en standaard APIs draagt hieraan bij. |
| Objectieve informatie | Het stelsel biedt objectieve informatie die nodig is om een goede mix van producten en diensten te kunnen kiezen en gebruiken. | Om een optimale mix van producten en diensten te kunnen kiezen is een objectief en volledig overzicht van (de metadata van) beschikbare producten en diensten nodig. | |
| Recht doen aan verschillen in dynamiek en betrokkenheid | Overlegstructuren en andere governanceaspecten worden zo ingericht dat recht gedaan wordt aan verschillen in dynamiek in en betrokkenheid bij onderdelen van de ketenafspraak. | Verschillende onderdelen van een ketenafspraak kennen mogelijk een andere dynamiek in beheer en (door)ontwikkeling, gedreven door o.a. doelstellingen, tijdsaspecten, en risicobeheersing. | Er is in kaart gebracht of er op onderdelen sprake is van verschillen in dynamiek. Overleg- en governancestructuren voor de diverse clusters van belanghebbenden zijn afgestemd op de dynamiek rondom de voor hen relevante onderdelen van de ketenafspraak. Tegelijkertijd wordt in de structuur van de ketenafspraak rekening gehouden met de benodigde dynamiek. |
| Transparante verrekening | Deelnemers in het stelsel werpen geen drempels op voor de uitvoering van ketenprocessen door andere deelnemers. | Deelnemers in het stelsel berekenen elkaar geen kosten voor de uitvoering van ketenprocessen. (Eenmalige aansluitkosten mogen wel worden berekend, o.b.v. de werkelijke kosten.) Spelers mogen de reële kosten voor de uitvoering van ketenprocessen wel verwerken in de kosten die zij berekenen aan eindgebruikers. Bij ketendiensten (die dus niet aan eindgebruikers worden geleverd) wordt de verdeling van kosten afgesproken op stelselniveau. | |
| Transparantie over deelname | Er is transparantie rond deelnemers en afnemers van het afsprakenstelsel. | ||
| Voorkom functionele overlap | Overlap van functionaliteit in centrale componenten van het stelsel wordt voorkomen (volgens het pas-toe-of-leg-uit-beginsel, en vastgesteld op stelselniveau). | De keten wordt 'lean and mean' ingericht om operationele kosten zoveel mogelijk te beperken en de complexiteit te verminderen. | Het dubbelen van functionaliteit in centrale componenten van het stelsel (ketenvoorzieningen, standaarden) wordt voorkomen. Ook bij aanpassingen van de keten wordt hierop toegezien. |
| Waarborg keuzevrijheid | Waarborg keuzevrijheid van onderwijsinstellingen en onderwijsmedewerkers. | Onderwijsinstellingen en onderwijsmedewerkers moeten in staat zijn om een optimale mix van producten en diensten te gebruiken passend bij het aangeboden onderwijs. Wisselen tussen leveranciers en het gebruiken van combinaties van producten en diensten van verschillende leveranciers moet daarvoor mogelijk zijn. | Producten en diensten kunnen - onafhankelijk van hun open of gesloten karakter - modulair worden aangeschaft, gebruikt en gecombineerd. Vendor lock-in wordt voorkomen. |