Staatsexamens
In detail[bewerken]
Dit model van het proces rondom staatsexamens dient als een praktisch voorbeeld van hoe de generieke ketenprocesmodellen van ROSA in een specifieke context kunnen worden toegepast. Het is geen afzonderlijk model binnen de ROSA, maar een illustratie van de toepassing van de architectuur.
De ketensamenwerking achter het staatsexamen: toegelicht vanuit het perspectief van een onderwijsdeelnemer[bewerken]
Het bovenstaande model toont de interne werking van de onderwijsprocessen bij de afname van een staatsexamen. Om te begrijpen hoe deze ketenprocessen in samenhang werken, volgen we een soort van externe onderwijsdeelnemer-reis van een fictieve kandidaat, Anna. Haar reis is de aanleiding, maar we richten ons op de acties die de samenwerkende ketenpartners (zoals DUO, examenafname-instellingen en beoordelaars) achter de schermen uitvoeren.
Fase 1: Aanmelding van voor het examen[bewerken]
De reis begint wanneer Anna besluit zich aan te melden voor het staatsexamen vwo. Voor haar is dit één handeling op een website, maar voor de onderwijsketen start hiermee het ketenproces Aanmelden (voor staatsexamen).
De verantwoordelijke ketenpartner voert nu diverse ketenprocesstappen uit. Die verzamelt en valideert de door Anna aangeleverde gegevens, zoals haar Personalia en Vooropleiding onderwijsdeelnemer. Er wordt een hulpvraag voor dyslexie, de Onderwijshulpvraag, vastgelegd en de Examendeelnamekosten worden bepaald. Dit leidt tot een Examendeelnamebesluit. Zodra dit besluit positief is, wordt haar deelname formeel vastgelegd in het ketenproces Administreren examendeelname. Anna moet zorgen dat haar deelname betaald wordt en als dat gebeurt wordt dit geregistreerd in de processtap Administreren financiering examendeelname. Daarmee kan ze definitief ingeroosterd worden voor de onderdelen die haar examen omvat.
Fase 2: Deelname aan het examen[bewerken]
Voor Anna wordt het nu een periode waarin ze zich gaat voorbereiden op het examen. Voor de ketenpartners begint het ketenproces Examineren. Allereerst doorlopen de betrokken organisaties de ketenprocesstap Organiseren van examen met daarin alle activiteiten die nodig zijn voor een succesvolle afname van het examen waaronder een Examenplanning. Daarna wordt voor elke examenonderdeel de processtap Laten uitvoeren examenonderdelen gestart die bestaat voor elke examenonderdeel uit het doorlopen van het ketenproces Toetsen. Op basis van de Afnameplanning zal Anna zich melden voor de examenonderdelen (toetsen) van het Examen waarvoor ze zich heeft ingeschreven en zal ze in de processtap Afnemen van toets daadwerkelijk een toets maken als onderdeel van het examen. Aangezien een staatsexamen vwo meerdere onderdelen c.q. toetsen omvat zal Anna ook meerdere keren deze processtap doorlopen. De betrokken ketenpartners zorgen voor een gestandaardiseerde en eerlijke afname conform het Examenreglement.
[bewerken]
Nadat Anna haar laatste antwoord heeft ingevuld van de toetsen van haar examen, start voor de ketenpartners het ketenproces Beoordelen en administreren resultaten. Dit is een samenwerking tussen verschillende actoren:
- Beoordelaars stellen de resultaten van de toetsen vast in het ketenproces Beoordelen en administreren resultaten (in de ketenprocesstap Formaliseren leerresultaten).
- De examencommissie voert de ketenprocesstap Vaststellen normering uit die randvoorwaardelijk is voor het vaststellen van de toetsresultaten.
- Deze stappen leiden tot formele Onderwijsresultaat per examenonderdeel.
Uiteindelijk wordt via de ketenprocesstap Bepalen examenuitslag op basis van de Onderwijsresultaten de definitieve Examenuitslag voor Anna vastgesteld. De keten communiceert Examenuitslag vervolgens naar haar. Anna heeft overigens het recht om de beoordeling van de verschillende toetsen in te zien (Inzien beoordeling) en eventueel Bezwaar aan te tekenen.
Fase 4: Diploma-uitreiking en doorstromen naar de Universiteit[bewerken]
Anna is geslaagd en ze mag spoedig haar welverdiende vwo-diploma in ontvangst gaan nemen. Deze gebeurtenis is het gevolg het laatste ketenproces: Formaliseren verworven onderwijsresultaten. De keten doorloopt nu de stappen die nodig zijn om haar resultaten officieel te bekrachtigen. De ketenprocesstap Diplomeren of certificeren resulteert in het finale informatieobject: het Waardedocument (in dit geval een diploma). De ceremoniële overhandiging hiervan is de laatste stap in Anna's staatsexamen avontuur. Idealiter wordt de het diploma met daarop de Examenuitslag en de onderliggende Onderwijsresultaten uitgewisseld met haar persoonlijk Portfolio. Voor de ketenpartners in deze keten is het ook de succesvolle afronding van de ketensamenwerking rondom het staatsexamen van Anna. Dit is echter nog zeker niet de laatste keer dat de onderwijsketen met Anna te maken heeft, want nu kan ze gaan studeren aan de Universiteit.
Over de totstandkoming van dit voorbeeld[bewerken]
De reden om het proces van staatsexamens in de ROSA op te nemen is op basis van een verzoek van DUO tot stand gekomen. De aanname was dat de uitvoering van een staatsexamen een inrichtingsscenario zou zijn van het ketenprocesmodel Toetsen en examineren, waarbij bepaalde onderdelen niet of anders gemodelleerd in werden. Analyse toonde echter aan dat de standaard processen en processtappen uit de ROSA-ketenprocesmodellen ook hier van toepassing zijn. De procesgang van een staatsexamen volgt op generiek niveau dezelfde logica als een regulier onderwijstraject.
Sterker nog, deelnemen aan een staatsexamen is op generiek niveau niet veel anders dan het volgen van een opleiding. In beide gevallen is er sprake van een proces Aanmelden en van een proces Administreren van de (onderwijs)deelname en na de onderwijsuitvoering zullen er resultaten zijn die kunnen leiden tot beoordeling en mogelijk zelfs certificering.
De visualisatie toont hoe diverse processen uit verschillende ROSA-ketenprocesmodellen (zoals Aanmelden, Administreren onderwijsdeelname, Examineren en Formaliseren verworven resultaten) aaneengeschakeld worden tot één samenhangend totaaloverzicht. Het doel van deze casus is tweeledig:
- Laten zien hoe een volledige procesgang gemodelleerd kan worden zonder tussen de afzonderlijke ketenprocesmodellen te hoeven schakelen.
- Een concrete uitwerking bieden die ter vergelijking naast de door DUO ingerichte processen voor staatsexamens gelegd kan worden.
De verbijzonderingen die in dit voorbeeld zichtbaar zijn, beperken zich voornamelijk tot de naamgeving van ketenprocesstappen en informatieobjecten om aan te sluiten bij de specifieke context. Zo wordt het informatieobject “onderwijsdeelname” hier benoemd als “examendeelname”. Hoewel de scope en de precieze gegevens kunnen verschillen, blijft het object en zijn functie in de procesgang ongewijzigd. Er worden geen inrichtingskeuzes gemaakt ten opzichte van het toepassingsscenario, waardoor we het geen inrichtingsscenario kunnen noemen. De modelweergave van staatsexamens is daarom een toepassingsscenario.
Dat staatsexamens in principe gewoon de normale (keten)processen van het onderwijs volgen, is ook bevestigd vanuit het mbo. Daar kent men onderwijsdeelnemers die zich alleen aanmelden en inschrijven om een bepaald examen te doen maar verder niet meedraaien in andere onderwijsactiviteiten. De processen zijn op hoofdlijnen dezelfde. Deze “extraneus”-deelnemers komen ook in het ho en in het vo voor. In dat opzicht is het model wat nu uitgewerkt is, ook als referentie voor dat type examens waarschijnlijk goed te hanteren. Om al deze varianten van examineren te vangen in 1 model, zou deze voorbeelduitwerking generieker gemaakt kunnen worden en als titel iets als onafhankelijk examineren kunnen krijgen.
Ketenprocessen[bewerken]
| Naam | Beschrijving |
|---|---|
| Aanmelden voor staatsexamen | Het verkrijgen van de relevante gegevens van de onderwijsdeelnemer die zich voor een examen aanmeldt, het identificeren van die onderwijsdeelnemer om de toelaatbaarheid te beoordelen alvorens de inschrijving definitief gemaakt kan worden. |
| Administreren examendeelname | Het vastleggen van de inschrijvingsgegevens, of mutaties daarop, en het onderwijsresultaat van de examendeelname bij de onderwijsdeelnemer door de instantie, en, indien relevant, de gedeeltelijke uitwisseling daarvan met ROD. |
| Beoordelen en administreren resultaten | Het vastleggen van de uitkomsten van leeractiviteiten, het mogelijk formaliseren van die leerresultaten tot onderwijsresultaten en de vastlegging daar weer van. |
| Examineren | Het organiseren, afnemen en beoordelen van een (kwalificerend) examen, examenonderdeel of exameneenheid. |
| Formaliseren verworven onderwijsresultaten | Het formaliseren van verworven resultaten speelt een essentiële rol bij het vaststellen van de richtlijnen en beoordelingscriteria die nodig zijn om een objectieve evaluatie te maken van resultaten en competenties die buiten de gebruikelijke kaders zijn verworven. Dit omvat diverse contexten zoals andere landen, continenten of onderwijsinstellingen. |
| Toetsen | Het organiseren en uitvoeren van een meting van de kennis, vaardigheden en houdingen van onderwijsdeelnemers op een bepaald moment. |
Ketenprocesstappen[bewerken]
| Naam | Beschrijving |
|---|---|
| Afnemen van toets | Het afnemen van de de toets heeft als doel om op een consistente wijze een leerling in een optimale toetsomgeving op een gelijkwaardige wijze de toets af te laten nemen. Tijdens het afnemen van de toets is de surveillant verantwoordelijk voor de naleveing van de kaders en richtlijnen zodat de toetsprestatie op een eerlijke wijze tot stand komt. |
| Beoordelen toetsafname | Het bepalen of de toetsafname heeft plaatsgevonden op de wijze zoals deze in de voorschriften zijn vastgelegd. |
| Bepalen examenuitslag | De examenuitslag is de beoordeling van de toetsresultaten afkomstig is uit de toetsen die onderdeel van het examen vormen. De examenuitslag wordt vervolgens geformaliseerd in de bepaling van de uitslag. De examenuitslag wordt vastgesteld in de vorm van 'geslaagd' of 'afgewezen'. |
| Bepalen financiering deelnamekosten | Het proces in de keten waar bij de aanmelding de initiele dekking voor financiering bepaald wordt voor de deelnamekosten en hoe deze aan de betrokken partijen toegewezen worden. |
| Bepalen ondersteuningsbehoefte | Het proces waar bij de intake van de onderwijsdeelnemer eventuele additionele ondersteuningsbehoefte vastgesteld wordt op basis van de deelnemer-specifieke hulpvraag. |
| Bepalen toelaatbaarheid onderwijsdeelnemer | Het proces waarin de de toelaatbaarheid van de onderwijsdeelnemer wordt beoordeeld aan de hand van de verkregen kwalificatiegegevens, eventuele additionele benodigde ondersteuningbehoefte en dekking van financiering van de deelnamekosten, gehouden tegen de toelatingseisen, en de geldende plaatsingskaders van de opleiding. |
| Diplomeren of certificeren | Het formeel bekrachtigen dat een onderwijsdeelnemer een omschreven opleiding(sonderdeel) met succes heeft afgerond. |
| Formaliseren leerresultaat | Het beoordelen van een of meer leerresultaten ten opzichte van een referentiekader. De beoordeling leidt tot een (formeel) onderwijsresultaat. |
| Identificeren onderwijsdeelnemer | Het proces waarin de identificatie van de onderwijsdeelnemer plaatsvindt aan de hand van de persoonsgegevens die bij de aanmelding en inschrijving bij de onderwijsorganisatie bekend zijn. |
| Inzien beoordeling | Het proces om bij een verzoek tot inzage op een beoordeling de gewenste inzage af te handelen om zo de degene die om inzage gevraagd heeft, indien gewenst, bezwaar te kunnen laten maken. |
| Laten uitvoeren examenonderdelen | Het uitvoeren van examenonderdelen omvat het georganiseerd en gestructureerd afnemen van specifieke examenonderdelen in de vorm van toetsen (zoals schriftelijke toetsen, mondelinge toetsen of praktijkopdrachten), conform de vastgestelde procedures en richtlijnen, om de prestaties van examendeelnemers objectief te beoordelen. Het toezien op de uitvoering van de examen onderdelen zorgt ervoor dat alle examendeelnemers gelijke kansen hebben en dat de toetsomgeving optimaal is. |
| Organiseren toetsafname | Het organiseren van de toetsafname kent als resultaat dat er voldaan is aan alle randvoorwaarden om een toetsafname mogelijk te maken. Bij het organiseren van de toetsafname zijn de volgende uitvoeringsresultaten betrokken:
|
| Organiseren van examen | Het organiseren van een examen omvat het plannen, coördineren, uitvoeren van alle activiteiten die nodig zijn voor een succesvolle afname van het examen. Het resultaat van het organiseren van het examen is dat er op een efficiënte , betrouwbare, eerlijke en transparante wijze het examen afgenomen kan worden. Dit proces moet zorgdragen dat er een optimale examenomgeving is waar examendeelnemers op een eerlijke en gelijkwaardige wijze het examen af kunnen nemen. |
| Vastleggen leerresultaat | Het vastleggen van de uitkomst van leeractiviteiten die binnen een leerproces zijn uitgevoerd |
| Vastleggen onderwijsresultaat | Vastleggen van onderwijsresultaten in een onderwijsresultaatadministratie |
| Vaststellen normering | Het vaststellen van de normering op basis van het proces-verbaal om toe te passen bij het formaliseren van de resultaten. |
| Verstrekken erkende resultaten | Het overdragen en/of publiceren van de waardedocumenten. |
| Verzamelen persoonsgegevens onderwijsdeelnemer | Het proces in de keten waarbij de gegevens verzameld worden van de onderwijsdeelnemer en de opleiding zodat verdere afhandeling van de aanmelding kan plaatsvinden. Deze gegevens kunnen beschikbaar komen dan wel uit het dossier van de latende onderwijsinstelling dan wel door gegevens te verkrijgen uit het ROD. |
| Verzamelen vooropleidingsgegevens | Het proces waarin de gegevens worden verzameld op het vlak van vooropleidingen die de onderwijsdeelnemer heeft behaald. Deze kwalificatiegegevens zijn belang om de toelaatbaarheid van de onderwijsdeelnemer te kunnen beoordelen. Deze gegevens kunnen o.m. beschikbaar komen uit het dossier van de latende onderwijsinstelling of door gegevens te verkrijgen uit het ROD. |
Informatieobjecten[bewerken]
| Informatieobject | Beschrijving | KOI-object |
|---|---|---|
| Aan-/afwezigheid | De registratie van de aan-/afwezigheid van een onderwijsdeelnemer op het moment dat die verwacht wordt deel te nemen aan onderwijsactiviteiten. | Onderwijsdeelname |
| Aangeboden examen | Het aangeboden examen is het geheel aan toetsen zoals door een instantie in een specifieke vorm aangeboden wordt volgens een vastgestelde planning en dat leidt tot een kwalificatie. | Onderwijsaanbod |
| Afnameplanning | De specificatie van een toets, het moment van afname, de kandidaten, de locatie, de procedures en de benodigde hulpmiddelen en ondersteuning. | Onderwijsactiviteit |
| Beoordelingsplanning | De planning van het beoordelen van een of meerdere toetsafnames. | Onderwijsactiviteit |
| Bezwaar | Het bezwaar dat door de onderwijsdeelnemer kan worden aangetekend op de beoordeling van het onderwijsresultaat na inzage. | Onderwijsresultaat |
| Examendeelname | Een examendeelname is de formele vastlegging waarop een examendeelnemer is ingeschreven, en zich heeft gecommitterd om aan deel te nemen, met als doel het behalen van vastgestelde kwalificatie(s) met als resultaat na certificering van een waardedocument. | Onderwijsdeelname |
| Examendeelnamebesluit | Het definitieve gewogen besluit voor het al dan niet plaatsen van een onderwijsdeelnemer op een examendeelname, op basis van de verkregen gegevens bij de aanmelding, rekeninghoudend met de toelatingseisen en de geldende plaatsingskaders van het examen. | Onderwijsdeelname |
| Examendeelnamekosten | Het totaal aan kosten ten behoeve van de financiering van het examen, met betrekking tot de onderwijsdeelnemer. | Onderwijsdeelname |
| Examenkeuze | Het examen waar in afstemming met de exameninstantie van bepaald is dat deze meest passend is en waar voor gekozen is om op deel te nemen. | Onderwijsdeelname |
| Examenonderdeel | Onderdeel van het totale examen, vaak in de vorm van een toets, waar de uitvoering belegd wordt in het proces toetsen (dat in deze context een subproces is van examineren). | Onderwijsactiviteit |
| Examenreglement | Regels met betrekking tot de organisatie van het eindexamen en de gang van zaken tijdens het eindexamen. | Onderwijsontwikkeling |
| Examenuitslag | Een specifiek onderwijsresultaat dat aangeeft hoe een onderwijsdeelnemer heeft gepresteerd bij het afleggen van een examen. | Onderwijsresultaat |
| Financiering examendeelname | Binnenkomende betalingen ter financiering van de examendeelnamekosten. | Onderwijsdeelname |
| Identiteit onderwijsdeelnemer | De identiteit die op basis van de identificatie is vastgesteld en geldt binnen het onderwijsdomein | Onderwijsdeelnemer |
| Indicatie financiering | De indicatie die kan worden afgegeven van de dekking van de financiering van de deelnamekosten per onderwijsdeelnemer. | Onderwijsdeelname |
| Jaarplanning examens | De beschikbaarheid van de deelnemers, de begeleiders, de afnamelocatie en de voorgenomen toetsafnames die onderdeel van het examen vormen voor een bepaald jaar. | Onderwijsactiviteit |
| Normering | Een referentiekader dat dient om resultaten te kunnen beoordelen en vergelijken. | Onderwijsresultaat |
| Onderwijshulpvraag | Door de onderwijsdeelnemer gewenste hulp waar bij de plaatsing en de uitvoering van het onderwijs invulling aan gegeven zal moeten worden. | Onderwijsdeelname |
| Onderwijsresultaat | Vastgelegde en geformaliseerde beoordeling op basis van een of meer leerresultaten of onderwijsresultaten. | Onderwijsresultaat |
| Personalia | Persoonlijke gegevens ter identificatie van een natuurlijk persoon. | Onderwijsdeelnemer |
| Plaatsingsbeleid | Het beleid voor plaatsing in een opleiding omvat de regels en procedures die bepalen hoe studenten worden toegelaten en ingedeeld in een opleiding. | Onderwijsaanbod |
| Plaatsingscapaciteit | De geraamde capaciteit per opleiding beschikbaar voor de plaatsing van onderwijsdeelnemers. | Onderwijsaanbod |
| Portfolio-onderdeel | Een onderwijsresultaat dat in het portfolio is opgenomen. | Onderwijsdeelnemer |
| Proces-verbaal | Een gedetailleerd verslag van het verloop van de afname van een formele evaluatie, zoals een examenafname. | Onderwijsactiviteit |
| Referentiekader | Set van al dan niet wettelijk vastgelegde doelen die beschrijven wat onderwijsdeelnemers moeten kennen en kunnen op bepaalde momenten in hun onderwijsloopbaan, uitgewerkt in verschillende niveaus van beheersing | Onderwijsresultaat |
| Toelatingseisen | De toelatingseisen zijn de instroomvoorwaarden die gesteld zijn aan een opleiding en voorwaardelijk zijn om deel te nemen aan een (vervolg)opleiding. | Onderwijsaanbod |
| Toets | Een instrument voor het meten van iemands kennis en vaardigheden (praktische vaardigheden en houdingen) die door middel van leren en/of onderwijs op een of ander vakgebied zijn verworven. | Onderwijsmateriaal |
| Toetsresultaat | Een door een onderwijsdeelnemer gemaakte toets. | Leerresultaat |
| Vastgelegd leerresultaat | Een leerresultaat wat vastgelegd is in het betreffende administratiesysteem | Leerresultaat |
| Vastgestelde ondersteuningsbehoefte | De ondersteuningsbehoefte voor een onderwijsdeelnemer, die is bepaald om rekenschap van te nemen in de uitvoering van het onderwijs binnen de aangeboden opleiding. | Onderwijsdeelname |
| Verstrekkingsbesluit | Het besluit of de onderwijsresultaten voldoen aan de gestelde eisen om over te gaan tot het verstrekken van een waardedocument. | Onderwijsresultaat |
| Vooropleiding onderwijsdeelnemer | De vooropleidingen verwijzen naar de opleiding of het onderwijsniveau dat een onderwijsdeelnemer heeft gevolgd, en het behaalde onderwijsresultaat. | Onderwijsdeelnemer |
| Vrijstelling op examen(onderdeel) | Vrijstelling op een examen(onderdeel) doordat de examendeelnemer de vaardigheden of competentie elders verworven heeft. | Onderwijsdeelname |
| Waardedocument | Formeel bewijs dat een onderwijsdeelnemer een (deel van een) opleiding met succes heeft afgerond. | Onderwijsresultaat |